Interventies bij ongecompliceerde nekklachten
bron: Kenniscentrum Arbeid en Klachten Bewegingsapparaat
Inleiding
Ongeveer tweederde van de mensen krijgt ooit in zijn leven nekklachten,
meestal op middelbare leeftijd. In de meeste gevallen gaan de nekklachten
binnen enkele dagen of weken spontaan over, maar de klachten kunnen
recidiveren. Bij ongeveer tien procent van de mensen worden de klachten
chronisch, bij vijf procent treden zelfs ernstige functionele beperkingen
op.
Oorzaken worden meestal gezocht in een slechte houding, angst en depressie,
nekbelasting en arbeid- of sportgerelateerde blessures. Bij chronische
klachten spelen mechanische en degeneratieve factoren een duidelijkere rol.
Ongecompliceerde nekklachten worden op uiteenlopende manieren behandeld. In
deze samenvatting is het beschikbaar wetenschappelijk bewijs voor de
effectiviteit van de diverse interventies samengebracht.
Definitie van ongecompliceerde nekklachten
Nekklachten kunnen worden onderverdeeld in ongecompliceerde klachten,
whiplash en uitstralende pijn (radiculopathie). Ongecompliceerde nekklachten
zijn klachten als pijn, spierspanning of stijfheid in de nek, waarbij geen
sprake is van ernstige neurologische stoornissen of uitstralende pijn.
Evenals bij rugklachten wordt bij nekklachten onderscheid gemaakt tussen
acute klachten (klachtenepisode van 6 weken of korter), subacute klachten
(klachtenepisode 6 tot 12 weken) en chronische klachten (klachtenepisode
langer dan 12 weken). Aangezien dit onderscheid in veel wetenschappelijke
studies niet helder wordt gemaakt, is het hier gepresenteerde bewijs niet
standaard onderverdeeld in acuut, subacuut of chronisch. Daar waar mogelijk
wordt aangegeven of het gaat om acute of chronische klachten.
Wetenschappelijk bewijs
De hier gepresenteerde samenvatting van het wetenschappelijk bewijs is
gebaseerd op 'Clinical Evidence' van het British Medical Journal (BMJ)
(2003). Cllinical Evidence evalueert het wetenschappelijk bewijs voor de
effectiviteit van veelvoorkomende klinische interventies. Doordat het
regelmatig wordt bijgewerkt, levert 'Clinical Evidence' up to date
informatie over de stand van de wetenschap. Het bewijs is gebaseerd op goede
systematische reviews (van gerandomiseerde onderzoeken), eventueel aangevuld
met grote, goed opgezette gerandomiseerde onderzoeken die verschenen zijn na
publicatie van de systematische reviews. Als systematische reviews
ontbreken, is gekeken naar de beschikbare gerandomiseerde onderzoeken.
Effectiviteit van interventies
Fysische behandelingen
Electrotherapie met pulserende electromagnetische velden en oefentherapie
zijn waarschijnlijk effectief bij ongecompliceerde nekklachten. De
effectiviteit van acupunctuur is onduidelijk, het wetenschappelijk bewijs is
tegenstrijdig. Ook voor tractie geldt dat de effectiviteit onduidelijk is,
er zijn hierover slechts enkele kleine studies beschikbaar die geen heldere
conclusies mogelijk maken. Lasertherapie is waarschijnlijk niet effectief.
Over de effectiviteit van overige fysische behandelmethoden als massage,
thermotherapie, EMG biofeedback, TENS, ultrageluidgolven of 'spray &
stretch' zijn geen uitspraken te doen. Er zijn geen gerandomiseerde studies
gevonden die dit hebben onderzocht.
Manuele therapie
Manuele therapie (manipulatie en mobilisatie) is waarschijnlijk effectief om
op korte termijn pijn bij acute ongecompliceerde nekklachten te verminderen.
Het is onduidelijk of manuele therapie bij chronische klachten effectief is,
het wetenschappelijk bewijs is tegenstrijdig.
Multimodale cognitieve gedragstherapie
Er zijn aanwijzingen dat multimodale cognitieve gedragstherapie niet
effectief is bij chronische ongecompliceerde nekklachten.
Nekscholing en voorlichting
Er zijn aanwijzingen dat nekscholing en voorlichting van patiënten niet
effectief zijn bij ongecompliceerde nekklachten.
Kragen en speciale kussens
Er zijn aanwijzingen dat het gebruik van waterkussens bij ongecompliceerde
nekklachten effectief is voor verbetering van de slaapkwaliteit en reductie
van pijn in de ochtend. De effectiviteit van zachte kragen is onbekend, er
zijn geen gerandomiseerde studies gevonden die dit hebben onderzocht.
Medicatie
Het is niet duidelijk of spierverslappers/benzodiazepines effectief zijn,
het wetenschappelijk bewijs is tegenstrijdig. De effectiviteit van
medicaties als pijnstillers, NSAIDs en antidepressiva bij ongecompliceerde
nekklachten is onbekend, er zijn geen gerandomiseerde studies gevonden die
dit hebben onderzocht.
Conclusies
Er is een grote verscheidenheid aan interventies voor de behandeling van
ongecompliceerde nekklachten. De effectiviteit van de meeste interventies is
echter niet duidelijk, er zijn te weinig kwalitatief goede gerandomiseerde
onderzoeken uitgevoerd. Alleen electrotherapie met pulserende
electromagnetische velden, oefentherapie en manuele therapie zijn
waarschijnlijk effectief als behandeling bij acute nekklachten.
Aanbevelingen voor de praktijk
Op basis van het beschikbare wetenschappelijk bewijs kunnen zowel
electrotherapie als oefentherapie en manuele therapie worden aanbevolen. Uit
recent onderzoek blijkt dat manuele therapie het meest kosten-effectief is
(Korthals de Bos et al., 2003). Doordat deze therapie snel effectief is,
zijn vooral de indirecte kosten zoals werkverzuim geringer dan bij
oefentherapie door fysiotherapeuten of behandeling door de huisarts
(voorlichting, evt. pijnstillers en eenvoudige oefeningen).
Referenties
- BMJ Publishing Group. Clinical Evidence (9e ed). London UK: BMJ Publishing
Group, 2003.
- Korthals-de Bos IB, Hoving JL, Van Tulder MW et al, Cost effectiveness of
physiotherapy, manual therapy, and general practitioner care for neck pain:
economic evaluation alongside a randomised controlled trial. BMJ. 2003 Apr
26;326(7395):911. [Pubmed]
_ _ _ _ _ _ telefoonnummers en adressen voor vragen en hulp _ _ _ _ _ _ _ _
helpdesk medisch/juridisch: 036 - 5386170 Wouter van Eldik
helpdesk persoonlijke steun: 079 - 3518438 Gerda van Zijl
helpdesk persoonlijke steun: 020 - 4270311 Lenie de Vries
helpdesk lijstbeheer: 0485 - 455590 Marjon Vloet
internet (info, forum, chatbox etc.) www.spws.nl